Là địa phương có đội tàu khai thác xa bờ lớn nhất khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), Cà Mau xác định chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) là nhiệm vụ trọng tâm.
Việc số hóa toàn bộ quy trình quản lý tàu cá, kiểm soát sản lượng và truy xuất nguồn gốc không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn tăng tính minh bạch, hỗ trợ giám sát chặt chẽ hoạt động khai thác, góp phần ngăn ngừa vi phạm IUU và đáp ứng yêu cầu của EC.
Chuyển đổi số nâng cao hiệu quả quản lý
Đến cuối tháng 6/2026, tỉnh Cà Mau có 5.151 tàu cá đã đăng ký, trong đó 4.523 tàu đủ điều kiện hoạt động được quản lý trên cơ sở dữ liệu số phục vụ kiểm soát khai thác, giám sát hành trình và truy xuất nguồn gốc thủy sản. Đối với 628 tàu không đủ điều kiện hoạt động, tỉnh thực hiện khoanh vùng quản lý, giám sát vị trí neo đậu và cập nhật dữ liệu định kỳ trên Hệ thống số hóa tàu cá IUU.
Hệ thống eCDT hiện được triển khai tại bốn cảng cá của tỉnh và bước đầu phát huy hiệu quả. Trong 6 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ tàu thực hiện thủ tục rời cảng trên hệ thống đạt 99,59%, tàu cập cảng đạt 97,73%; riêng nhóm tàu từ 15 mét trở lên cơ bản chấp hành nghiêm việc khai báo điện tử.
Thông qua nền tảng số, các khâu kiểm soát tàu ra vào cảng, giám sát sản lượng, cấp giấy biên nhận bốc dỡ, xác nhận nguyên liệu khai thác và từng bước cấp chứng nhận nguồn gốc thủy sản được thực hiện trên môi trường điện tử, góp phần tăng tính minh bạch và nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc.
Cùng với đó, Ban Quản lý các cảng cá, Chi cục Thủy sản, Chi cục Biển, Hải đảo và Kiểm ngư phối hợp chặt chẽ với Bộ đội Biên phòng trong đối soát dữ liệu, kiểm tra và xử lý vi phạm, tạo cơ sở nâng cao hiệu quả quản lý, đáp ứng ngày càng tốt hơn các khuyến nghị của EC.
Ông Trần Văn Hậu (xã Sông Đốc), với hơn 20 năm bám biển, cho biết trước mỗi chuyến ra khơi, tàu cá đều thực hiện đầy đủ thủ tục khai báo, kiểm đếm thuyền viên và duy trì thiết bị giám sát hành trình theo quy định. Theo ông Hậu, việc chấp hành nghiêm các quy định chống khai thác IUU không chỉ góp phần sớm gỡ "thẻ vàng" EC mà còn nâng cao uy tín, giá trị thủy sản Việt Nam, tạo điều kiện thuận lợi cho tiêu thụ sản phẩm và tăng thu nhập cho ngư dân.
Cùng quan điểm, ông Trần Anh Tuấn, ngư dân xã Gành Hào, cho rằng công tác tuyên truyền thường xuyên của chính quyền và ngành chức năng đã giúp ngư dân nâng cao ý thức, chủ động tuân thủ quy định, góp phần xây dựng nghề cá hiện đại, có trách nhiệm và hội nhập quốc tế.
Khắc phục điểm nghẽn hạ tầng số
Bên cạnh những kết quả đạt được, việc triển khai chuyển đổi số trong quản lý nghề cá vẫn còn không ít khó khăn. Tỷ lệ tàu thực hiện đầy đủ toàn bộ quy trình cập, rời cảng trên Hệ thống eCDT hiện mới đạt khoảng 20% tổng số tàu đăng ký. Việc đồng bộ dữ liệu giữa eCDT với các phần mềm quản lý tàu cá chưa thống nhất, ảnh hưởng đến công tác thống kê và quản lý.
Đặc biệt, tỉnh Cà Mau có 75 cửa sông thông ra biển, trong đó 14 cửa sông lớn có Trạm Kiểm soát Biên phòng, nhưng hiện chỉ 4 trong 5 cảng cá được chỉ định triển khai eCDT, khiến phạm vi kiểm soát tàu cá còn hạn chế. Bên cạnh đó, việc liên thông dữ liệu giữa eCDT với Vnfishbase, Hệ thống giám sát hành trình tàu cá (VMS) và phần mềm quản lý tàu cá của Bộ Quốc phòng vẫn chưa hoàn thiện; dữ liệu về đăng ký, đăng kiểm và giấy phép khai thác còn cập nhật chậm, ảnh hưởng đến quá trình xử lý nghiệp vụ.
Xác định chống khai thác IUU là nhiệm vụ trọng tâm, Cà Mau đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý bằng công nghệ số. Ban Quản lý các cảng cá tiếp tục siết chặt kiểm soát tàu thực hiện đầy đủ quy trình cập, rời cảng trên eCDT; Chi cục Biển, Hải đảo và Kiểm ngư phối hợp Bộ đội Biên phòng tăng cường tuần tra, kiểm soát trên biển, kết hợp phân tích dữ liệu VMS để kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các trường hợp không cập cảng chỉ định hoặc cố tình ngắt kết nối thiết bị giám sát hành trình.
Theo ông Phạm Văn Mười - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, địa phương đã kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục nâng cấp Hệ thống eCDT theo hướng vận hành ổn định, bảo đảm an toàn thông tin, tăng khả năng xử lý dữ liệu theo thời gian thực và khắc phục triệt để các lỗi kỹ thuật.
Đồng thời, tỉnh đề xuất đẩy nhanh kết nối, liên thông dữ liệu giữa eCDT với Vnfishbase, VMS, hệ thống quản lý tàu cá của Bộ Quốc phòng và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác nhằm bảo đảm dữ liệu được cập nhật tự động, thống nhất, chính xác, giảm thao tác nhập liệu và hạn chế sai lệch giữa các hệ thống.
Theo TS Phạm Quốc Sử - Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Cà Mau, chuyển đổi số trong quản lý nghề cá không chỉ là giải pháp thực hiện các khuyến nghị của EC mà còn tạo nền tảng xây dựng ngành thủy sản hiện đại, minh bạch và có trách nhiệm. Việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý tàu cá, giám sát hành trình, quản lý hoạt động khai thác và truy xuất nguồn gốc đã góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, tăng cường thực thi pháp luật và kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác trên biển.
TS Phạm Quốc Sử nhấn mạnh, với sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị cùng sự đồng hành của cộng đồng ngư dân và doanh nghiệp, Cà Mau đang từng bước khẳng định vai trò là một trong những địa phương tiên phong trong chuyển đổi số lĩnh vực thủy sản. Những kết quả bước đầu không chỉ tạo tiền đề quan trọng để thực hiện mục tiêu gỡ bỏ cảnh báo "thẻ vàng" của EC mà còn góp phần nâng cao uy tín, năng lực cạnh tranh và giá trị thương hiệu thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế...
