Bảo vệ môi trường trong sản xuất nông nghiệp

Tác nhân gây ô nhiễm môi trường trong sản xuất nông nghiệp

Nông nghiệp là một trong những ngành kinh tế quan trọng, đóng góp lớn trong tăng trưởng GRDP hằng năm của tỉnh Tây Ninh. Tuy nhiên, trong quá trình sản xuất nông nghiệp, người dân sử dụng nhiều hóa chất, phân bón hóa học, thuốc trừ sâu,… gây ra những tác động nặng nề, làm ô nhiễm đất và nguồn nước.
Chị Lê Thị Minh Nguyệt - đại diện Viện Kiểm nghiệm Mekong Lab, TP.Cần Thơ, cho biết: “Khoảng tháng 3, 4/2025, hạn ngạch xuất khẩu phát hiện cadimi trong trái sầu riêng và một số loại trái cây khác, từ đó nhiều nông sản Việt Nam bị ùn ứ và trả hàng. Vì vậy, nông dân cần hạn chế sử dụng phân bón, thuốc hóa học bởi những loại vật tư nông nghiệp này ảnh hưởng đến chất lượng đất, làm đất bị xơ cứng, chết vi sinh vật có lợi. Thay vào đó, nông dân cần tăng cường sử dụng các chế phẩm sinh học giúp đất tơi xốp, nuôi lại vi khuẩn có lợi, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, hướng đến bảo vệ sức khỏe con người và môi trường xung quanh”.

Sản xuất nông nghiệp sạch góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe con người

Ước tính hằng năm, sản xuất nông nghiệp cần sử dụng hàng trăm tấn thuốc BVTV. Những năm gần đây, nhiều loại dịch bệnh phát sinh gây hại trên diện rộng ở nhiều địa phương, do vậy, nông dân phải dùng rất nhiều thuốc BVTV để phòng trừ.
Nhiều nông dân sau khi phun thuốc thường có thói quen tiện đâu thì vứt vỏ, bao bì thuốc BVTV ở đó và không thu gom để xử lý theo đúng quy định. Mặt khác, lượng hóa chất còn sót lại trong vỏ chai, bao bì thuốc BVTV với hàm lượng độc tố cao chảy ra và ngấm vào đất, nguồn nước, không khí sẽ gây ảnh hưởng đến môi trường sống và sức khỏe con người.

Viện trưởng Viện Nghiên cứu Công nghệ sinh học và Môi trường Huỳnh Văn Biết cho biết: “Thuốc BVTV là những hợp chất độc hại đứng đầu danh sách 12 loại độc chất nguy hiểm, tồn tại rất lâu trong môi trường nên khó phân hủy sinh học. Theo quy định, rác thải thuốc BVTV sau khi sử dụng phải được thu gom vào các bể chứa, không được bỏ chung với rác thải sinh hoạt và rác vệ sinh đồng ruộng, không tự ý đốt hoặc đem chôn lấp... Trong mỗi bao bì thuốc BVTV sau khi sử dụng đều tồn dư lượng thuốc tối thiểu 2% thể tích. Do đó, chai, lọ, bao bì thuốc BVTV được xếp vào diện chất thải rắn độc hại, nguy hiểm. Khi những hóa chất này ngấm vào đất, vào nguồn nước hoặc phát tán trong không khí sẽ gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của những người tiếp xúc”.

Sản lượng lúa của tỉnh khoảng 4 triệu tấn/năm, tương đương 4 triệu tấn rơm. Để xử lý rơm rạ sau thu hoạch, đa phần nông dân thường đốt đồng, số còn lại tận dụng làm phân bón hữu cơ, trồng nấm, thức ăn gia súc,...

Tuy nhiên, việc đốt đồng sẽ gây ra nhiều hệ lụy như ô nhiễm môi trường, lãng phí tài nguyên, làm chết hệ vi sinh vật có lợi, ảnh hưởng đến sức khỏe của đất. Còn việc vùi rơm rạ vào ruộng ngập nước làm tăng phát thải khí nhà kính, gây ngộ độc hữu cơ cho lúa vụ sau.

Vì nền nông nghiệp xanh, hiện đại và bền vững

Sản xuất sạch, hữu cơ góp phần bảo vệ môi trường và hướng đến xây dựng nền nông nghiệp xanh, hiện đại, bền vững. Xác định được vấn đề này, ngành Nông nghiệp tỉnh thực hiện đồng bộ các giải pháp giúp nông dân thay đổi tập quán sản xuất từ chú trọng sản lượng sang chất lượng sản phẩm và nhu cầu của thị trường.

Anh Nguyễn Tuấn Anh (ngụ phường Bình Minh) nói: “Hiện nay, nông nghiệp trải nghiệm đang là xu hướng của nhiều người khi muốn du lịch, nghỉ dưỡng. Với lý do này, tôi quyết định trồng cà chua Nova để vừa bán, vừa phát triển du lịch. Tôi sử dụng phân bón, thuốc sinh học nên cà chua bảo đảm chất lượng, không tồn dư hóa chất nên khách hàng rất thích. Trang trại cà chua Nova của tôi đã đạt chứng nhận VietGAP, trung bình một mùa thu hoạch từ 4-6 tấn, tùy theo cách chăm sóc mà cho năng suất khác nhau. Giá bán lẻ trung bình 120.000 đồng/kg, giá bán sỉ khoảng 80.000 đồng/kg”.

Anh Nguyễn Tuấn Anh (ngụ phường Bình Minh) chọn hướng sản xuất sạch nhằm góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe của mọi người

Nhằm giúp nông dân trồng mít thay đổi tập quán sản xuất từ sử dụng phân bón, thuốc hóa học sang hữu cơ, chế phẩm sinh học, Trung tâm Khoa học Công nghệ và Đổi mới sáng tạo tỉnh phối hợp Hội Nông dân xã Nhơn Hòa Lập thực hiện mô hình sử dụng phân bón hữu cơ từ bã thải sau thu hoạch nấm trên các loại cây trồng như mít, sầu riêng và lúa.

Mô hình có sự tham gia của hơn 30 hộ. Mỗi hộ được hỗ trợ 3 tấn phân bón hữu cơ từ bã thải sau thu hoạch nấm của Trại nấm Thanh Nhàn. Qua thời gian sử dụng loại phân bón này, nông dân nhận thấy cây cho lá xanh, trái tròn, đều, đất tơi xốp, xuất hiện nhiều vi sinh vật có lợi, nhất là hạn chế được tình trạng cây bị nứt thân, xì mủ.

Ông Nguyễn Huỳnh Anh (ngụ xã Nhơn Hòa Lập) chia sẻ: “Sử dụng phân bón, thuốc hóa học giúp cây phát triển nhanh nhưng chỉ sau thời gian ngắn thì bắt đầu suy, sâu, bệnh xuất hiện ngày càng nhiều, nhất là bệnh xì mủ, nứt thân nên tuổi thọ cây giảm. Còn sử dụng phân bón hữu cơ, cây cần phải có thời gian để thẩm thấu, phát triển từ từ, đất tơi xốp hơn. So với những vườn khác thì vườn mít của tôi ít sâu, bệnh, cho trái đều, to và bán được giá hơn”.

Phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn GAP không chỉ nâng cao năng suất, giá trị sản phẩm, tạo thuận lợi trong khâu tiêu thụ mà còn gắn với trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong sản xuất, bảo đảm an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho bảo vệ môi trường và sức khỏe của cộng đồng.

Xác định được vấn đề này, tỉnh có nhiều chính sách ưu đãi, tạo điều kiện cho người dân sản xuất theo quy trình GAP. Đến nay, toàn tỉnh có khoảng 3.376ha đạt chứng nhận VietGAP, 509ha đạt chứng nhận GlobalGAP, 32ha đạt chứng nhận hữu cơ, sản lượng khoảng 71.575 tấn sản phẩm/năm; hơn 95 cơ sở áp dụng hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến theo chuẩn HACCP, ISO 22000, BRC, HALAL trong sơ chế, chế biến nông sản; có 6 doanh nghiệp được công nhận nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao; 41 chuỗi cung cấp thực phẩm an toàn trên sản phẩm rau, thịt, lúa, gạo, thanh long, thủy sản; cấp 422 mã số vùng trồng và 179 mã số cơ sở đóng gói đang hoạt động để xuất khẩu sang Hàn Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ, Úc, New Zealand, EU, Nga, Anh, Trung Quốc, Hà Lan,…

Đến nay, toàn tỉnh có khoảng 3.376ha đạt chứng nhận VietGAP, 509ha đạt chứng nhận GlobalGAP, 32ha đạt chứng nhận hữu cơ

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Minh Lâm nhấn mạnh: “Ngành Nông nghiệp cần nghiên cứu, rà soát ban hành Kế hoạch chi tiết về quản lý, thu gom, vận chuyển và xử lý bao bì thuốc BVTV; chỉ đạo Chi cục Nông nghiệp tăng cường tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật về sử dụng thuốc BVTV an toàn theo nguyên tắc “4 đúng” và quy trình súc rửa, thu gom bao bì theo quy định; đẩy mạnh tuyên truyền, khuyến khích ứng dụng IPM và sử dụng thuốc BVTV sinh học, nhằm giảm thiểu lượng bao bì, hóa chất độc hại phát sinh; phối hợp kiểm tra, giám sát định kỳ hệ thống điểm tập kết bao bì thuốc BVTV; kiên quyết xử lý nghiêm, dứt điểm các trường hợp vi phạm theo quy định;…”./.

Lê Ngọc