Công nghệ cao: 'Chìa khóa vàng' nâng tầm công nghiệp hỗ trợ Việt Nam

Cải thiện sức cạnh tranh

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp cho biết, để phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ. Điều này bao gồm việc nâng cao năng lực, cải thiện sức cạnh tranh của doanh nghiệp, cũng như thu hút đầu tư vào các dự án sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ sử dụng công nghệ hiện đại.  

Những năm qua, nhiều doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam đã và đang cải thiện năng lực sản xuất và tham gia được vào chuỗi sản xuất toàn cầu. "Công nghệ IoT và AI đang ngày càng được ứng dụng rộng rãi hơn trong ngành công nghiệp hỗ trợ tại Việt Nam, giúp tăng năng suất, cải thiện chất lượng sản phẩm và tối ưu hóa chi phí sản xuất" - ông Quân nhấn mạnh. 

Mặc dù vậy, theo khảo sát ở lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ, trên 30% doanh nghiệp còn vận hành hoàn toàn bằng thiết bị điều khiển thủ công, hơn 50% đã có thiết bị bán tự động, nhưng chưa đến 10% doanh nghiệp sử dụng robot trong dây chuyền sản xuất. Mức độ khác nhau về công nghệ thể hiện rất rõ giữa các nhà cung ứng cấp 1 và cấp 2, 3 của các doanh nghiệp FDI như Samsung, Toyota….

Trước làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam không chỉ cần nâng cấp máy móc, mà còn phải chuẩn hóa toàn bộ quy trình sản xuất, minh bạch chuỗi cung ứng và nâng tầm năng lực quản trị theo chuẩn quốc tế.

"Việc ứng dụng công nghệ cao, hiện đại trong ngành là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường" - ông Quân khẳng định. 

Tại tọa đàm "Gia tăng hàm lượng công nghệ, nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm công nghiệp hỗ trợ", ông Chu Việt Cường, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ phát triển công nghiệp - IDC (Bộ Công Thương) cho hay, dù số lượng doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước tăng nhanh với gần 7.000 đơn vị nhưng phần lớn vẫn chỉ tham gia ở những công đoạn giản đơn, giá trị thấp.

Chỉ khoảng 300 doanh nghiệp đủ năng lực tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn như Samsung, Toyota, Honda. Tỷ lệ nội địa hóa trong nhiều ngành mới đạt 30-40% và chưa đáp ứng kỳ vọng của Chính phủ.

Nguyên nhân nằm ở trình độ khoa học và công nghệ còn hạn chế, năng lực R&D yếu, mức độ tự động hóa thấp và khả năng làm chủ công nghệ lõi chưa cao. Bên cạnh đó, doanh nghiệp gặp khó khăn về vốn để đầu tư thiết bị hiện đại; thiếu nhân lực kỹ thuật chất lượng cao và còn lúng túng khi tiếp cận các tiêu chuẩn quốc tế, những yêu cầu bắt buộc nếu muốn tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trợ lực cho doanh nghiệp

Nhằm tiếp sức cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam đầu tư công nghệ, Chính phủ đã ban hành Nghị định 205/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 111/2015/NĐ-CP về phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Nghị định nêu rõ, hỗ trợ tối đa 50% kinh phí đầu tư máy móc thiết bị, sản phẩm mẫu, thiết kế, phần mềm, đào tạo, thuê chuyên gia tư vấn, sáng chế, chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ, sở hữu công nghiệp, kiểm định kết quả đối với các dự án hợp tác nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao công nghệ giữa các doanh nghiệp và tổ chức khoa học và công nghệ; hỗ trợ tối đa 70% kinh phí triển khai các hoạt động, nhiệm vụ nhằm nâng cao chất lượng, số lượng các chuyên gia, đơn vị tư vấn trong lĩnh vực ứng dụng và chuyển giao công nghệ.

Đồng thời, tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao, đổi mới và hoàn thiện công nghệ để sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ thuộc Danh mục sản phẩm công nghiệp hỗ trợ ưu tiên phát triển được hưởng các ưu đãi, hỗ trợ từ: Quỹ đổi mới công nghệ quốc gia, Quỹ phát triển khoa học và công nghệ quốc gia, Chương trình quốc gia phát triển công nghệ cao, các ưu đãi, hỗ trợ về chuyển giao công nghệ và các ưu đãi, hỗ trợ khác theo quy định hiện hành. 

Ngoài ra, hỗ trợ nghiên cứu phát triển, mua bán, ứng dụng chuyển giao và đổi mới công nghệ trong sản xuất thử nghiệm linh kiện, phụ tùng và vật liệu; nghiên cứu, sản xuất các nguyên liệu, vật liệu cơ bản, cần thiết để phục vụ sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ với mức hỗ trợ tối đa 50% kinh phí.

Dự án xây dựng cơ sở, trung tâm nghiên cứu và phát triển phục vụ sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ được hưởng các ưu đãi miễn, giảm tiền thuê đất theo quy định pháp luật về đất đai; được hỗ trợ kinh phí đầu tư trang thiết bị nghiên cứu từ Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Ông Phạm Văn Quân thông tin, hàng năm, Cục Công nghiệp đã triển khai Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ thông qua các đề án với hàng loạt các hoạt động hỗ trợ hữu ích cho các doanh nghiệp sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ.

Trong đó, các hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ đổi mới, cải tiến công nghệ thuộc Chương trình đã đem lại hiệu quả thiết thực cho các doanh nghiệp được chuyển giao như: tạo ra sản phẩm mới, tăng sản lượng cho doanh nghiệp; tiết kiệm được nguyên vật liệu, điện, nước; giảm tỷ lệ sản phẩm lỗi, hỏng; nâng cao năng suất lao động… dẫn tới giảm giá thành và tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp; tăng khả năng cạnh tranh của sản phẩm với các nước trong khu vực và thế giới nhằm thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ, hướng tới tăng tỷ lệ nội địa hóa.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, cần có chính sách ưu đãi đặc thù để khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nhất là trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ. Chẳng hạn, xây dựng các gói ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế nhập khẩu thiết bị, hỗ trợ tín dụng lãi suất thấp cho các dự án đổi mới máy móc, tự động hóa dây chuyền, nhất là các dự án ứng dụng công nghệ cao, hiện đại, bắt kịp làn sóng cách mạng công nghiệp lần thứ 4. 

Bộ Công Thương đã triển khai hàng loạt chương trình nhằm hỗ trợ doanh nghiệp “nâng chất” sản phẩm. Tiêu biểu là Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ với hàng loạt hoạt động tư vấn kỹ thuật, cải tiến quy trình, chứng nhận tiêu chuẩn. Hệ thống các trung tâm IDC cũng được hình thành tại nhiều vùng kinh tế trọng điểm, trang bị máy móc đo kiểm, thử nghiệm và hỗ trợ hoàn thiện sản phẩm.

Các chương trình hợp tác với những tập đoàn lớn như Samsung, Toyota cũng giúp doanh nghiệp trong nước tiếp cận phương pháp quản trị tiên tiến, quy trình sản xuất tinh gọn và tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế.