Doanh nghiệp cần ‘đổi màu’ để đáp ứng xu hướng tiêu dùng xanh

Người tiêu dùng ưu tiên sản phẩm xanh

Con gái tôi đang học lớp 11, hai lần cùng con đi hiệu sách, tôi đều được con nhắc nhở không mua sách của một nhà xuất bản nọ, lý do được con đưa ra là: “Nhà xuất bản này dính nhiều “phốt” lắm, nên con sẽ không đọc sách của họ đâu!”.

Lời nhắc của con gái khiến tôi nhớ đến câu chuyện của một chuyên gia người nước ngoài đã chia sẻ tại một hội thảo cách đây không lâu. Vị chuyên gia này nói, con trai của bà đang du học tại châu Âu và bất cứ khi mua sản phẩm của doanh nghiệp nào để sử dụng, anh ấy cũng đều tìm hiểu trước về việc doanh nghiệp đó thực hiện trách nhiệm như thế nào đối với môi trường, xã hội, người lao động và cả người tiêu dùng.

Hai câu chuyện ở hai bối cảnh khác nhau, nhưng lại có chung một điểm: người tiêu dùng đang ngày càng quan tâm nhiều hơn đến những giá trị phía sau sản phẩm và những doanh nghiệp sản xuất ra nó, thay vì chỉ dừng lại ở giá cả hay chất lượng. Điều đó có nghĩa, xu hướng tiêu dùng xanh, tiêu dùng có trách nhiệm đã không còn là câu chuyện của riêng các quốc gia phát triển, mà đang lan rộng trên toàn cầu, trong đó có Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, sản xuất xanh không còn là lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện tất yếu để doanh nghiệp tồn tại và phát triển. Không “xanh hóa”, doanh nghiệp có thể sẽ bị loại khỏi chuỗi cung ứng, mất thị trường, thậm chí mất cả niềm tin của người tiêu dùng. Ngược lại, nếu nắm bắt tốt xu hướng này, doanh nghiệp không chỉ giữ được thị phần mà còn có cơ hội hòa nhập sâu hơn vào trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Thực tế cũng chứng minh, sản xuất xanh đã, đang và sẽ mang lại năng lực cạnh tranh rõ rệt cho doanh nghiệp Việt Nam. Theo chia sẻ của các chuyên gia, người tiêu dùng sẵn sàng trả chi phí cao hơn khoảng 10% để được sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường. Đây là một “phần thưởng” xứng đáng cho những doanh nghiệp tiên phong trong chuyển đổi xanh.

Không chỉ vậy, chuyển đổi xanh còn giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình sản xuất, tiết kiệm năng lượng, giảm thiểu lãng phí và từ đó giảm chi phí trong dài hạn. Việc áp dụng công nghệ sạch, sử dụng nguyên liệu tái chế hoặc thân thiện với môi trường không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế mà còn nâng cao hình ảnh thương hiệu doanh nghiệp, thương hiệu sản phẩm.

Đặc biệt, trong bối cảnh nhiều thị trường xuất khẩu lớn như châu Âu, Hoa Kỳ đang siết chặt các tiêu chuẩn về môi trường, phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc… thì việc “xanh hóa” sản xuất chính là tấm “giấy thông hành” bắt buộc nếu doanh nghiệp Việt muốn duy trì và mở rộng thị trường.

Ở tầm vĩ mô, chuyển đổi xanh không chỉ là câu chuyện của từng doanh nghiệp mà còn là động lực quan trọng để nền kinh tế tăng trưởng bền vững. Việc thúc đẩy sản xuất xanh sẽ góp phần thực hiện cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050 của Việt Nam, đồng thời tạo dư địa để nền kinh tế bứt phá, hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao trong năm 2026 và cả giai đoạn 2026 - 2030. Xa hơn, đây cũng là nền tảng để hiện thực hóa khát vọng đến năm 2045, khi Việt Nam trở thành quốc gia hùng cường, hưng thịnh và hạnh phúc.

Gỡ "nút thắt" cho doanh nghiệp trong chuyển đổi xanh

Nhận thức được ý nghĩa đó, nhu cầu chuyển đổi sang sản xuất xanh trong cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đã gia tăng đáng kể, ước khoảng 20-25% trong những năm gần đây. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động đầu tư công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất, xây dựng chiến lược phát triển bền vững và từng bước tiếp cận các tiêu chuẩn xanh của quốc tế.

Tuy nhiên, con đường chuyển đổi này không hề dễ dàng, đặc biệt với một nền kinh tế mà hơn 95% doanh nghiệp là doanh nghiệp nhỏ và vừa. “Cái khó bó cái khôn” - dù nhận thức rõ lợi ích, nhưng không phải doanh nghiệp nào cũng đủ nguồn lực để thực hiện.

Trong đó, trở ngại lớn nhất hiện nay đối với doanh nghiệp là vấn đề vốn. Để “xanh hóa” sản xuất, doanh nghiệp phải đầu tư vào công nghệ mới, dây chuyền sản xuất hiện đại, hệ thống xử lý môi trường… Đây đều là những khoản đầu tư lớn, trong khi khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa còn hạn chế.

Không chỉ vậy, chuyển đổi xanh còn đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao, có khả năng vận hành công nghệ, quản trị theo tiêu chuẩn mới, cũng như hiểu biết về các quy định môi trường quốc tế. Đây cũng là một “nút thắt” không dễ tháo gỡ trong ngắn hạn.

Một thách thức khác là nguồn nguyên liệu đầu vào. Để sản xuất xanh, nguyên liệu cũng phải đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường, truy xuất nguồn gốc, phát thải… Trong khi đó, chuỗi cung ứng trong nước vẫn chưa hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu này, khiến doanh nghiệp vừa phải tìm kiếm nguồn thay thế, vừa phải chịu chi phí cao hơn.

Những yếu tố trên khiến chi phí sản xuất của doanh nghiệp gia tăng trong giai đoạn đầu chuyển đổi. Đây là lý do khiến không ít doanh nghiệp còn chần chừ, chưa mạnh dạn “đổi màu”, dù hiểu rằng chuyển đổi sản xuất xanh là xu hướng không thể đảo ngược.

Trong bối cảnh đó, vai trò của chính sách hỗ trợ là đặc biệt quan trọng. Để thúc đẩy chuyển đổi xanh, cần có các cơ chế giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn với chi phí hợp lý, đặc biệt là các gói tín dụng xanh, quỹ hỗ trợ đổi mới công nghệ hoặc các ưu đãi về thuế. Cùng với đó, cần đẩy mạnh các chương trình đào tạo nguồn nhân lực, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, tiếp cận thông tin về tiêu chuẩn xanh của các thị trường. 

Quan trọng hơn, cần tạo ra sự đồng bộ trong chuỗi cung ứng, từ nguyên liệu đầu vào đến sản xuất và phân phối, để giảm chi phí và tăng hiệu quả cho doanh nghiệp khi chuyển đổi.

Có thể nói, sản xuất xanh không chỉ là câu chuyện riêng của từng doanh nghiệp, mà là bài toán chung của cả nền kinh tế. Khi doanh nghiệp “đổi màu”, nền kinh tế cũng sẽ chuyển mình theo hướng bền vững hơn. Một quốc gia mạnh chắc chắn phải là một quốc gia có cộng đồng doanh nghiệp mạnh. Và trong bối cảnh mới, một cộng đồng doanh nghiệp mạnh không chỉ là cộng đồng có năng lực sản xuất tốt, mà còn phải là cộng đồng biết phát triển hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và trách nhiệm với môi trường, xã hội.

“Xanh hóa” không còn là lựa chọn, mà là con đường tất yếu nếu doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển trong bối cảnh mới. Hướng đi này không chỉ quyết định vị thế của doanh nghiệp mà còn khẳng định cả vị thế quốc gia trên bản đồ kinh tế toàn cầu.