Doanh nghiệp Việt vẫn ở “vòng ngoài” chuỗi sản xuất
Trong tiến trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, nhiều doanh nghiệp công nghiệp Việt Nam hiện vẫn chủ yếu tham gia ở các khâu gia công, lắp ráp hoặc cung ứng linh kiện đơn giản. Trong khi đó, các công đoạn có giá trị gia tăng cao như thiết kế, công nghệ nguồn, vật liệu lõi hay quản trị chuỗi cung ứng vẫn chủ yếu do doanh nghiệp nước ngoài nắm giữ.
Doanh nghiệp sản xuất công nghiệp tại phía Nam tăng cường đầu tư công nghệ để nâng khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Ảnh: B.Mai
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Bùi Tá Hoàng Vũ, Thành ủy viên, Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh cho rằng điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở năng lực nội tại của doanh nghiệp trong nước.
Dù khu vực FDI phát triển mạnh nhưng vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu, cho thấy khoảng cách khá lớn giữa năng lực doanh nghiệp Việt Nam với yêu cầu của chuỗi cung ứng toàn cầu.
Một hạn chế khác là phần lớn doanh nghiệp trong nước còn yếu về năng lực pháp lý và thương mại quốc tế. Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường, lao động và truy xuất nguồn gốc, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa theo kịp yêu cầu mới.
Việc cập nhật và vận dụng các cam kết trong các hiệp định thương mại tự do (FTA), kinh nghiệm xử lý tranh chấp quốc tế hay xây dựng hệ thống quản trị theo chuẩn quốc tế hiện vẫn là “khoảng trống” của không ít doanh nghiệp sản xuất.
Hệ thống hạ tầng đồng bộ tại các khu công nghiệp góp phần nâng sức cạnh tranh của doanh nghiệp sản xuất Việt Nam. Ảnh: BCM
Ông Phạm Việt Phương, Phó Trưởng Ban Quản lý các Khu công nghiệp - Khu kinh tế tỉnh Đồng Nai cho biết xu hướng lựa chọn địa điểm đầu tư của doanh nghiệp hiện nay đã thay đổi mạnh so với trước đây.
Nếu trước đây, doanh nghiệp chủ yếu quan tâm đến chi phí lao động, giá thuê đất hay ưu đãi thuế thì hiện nay nhà đầu tư đánh giá tổng thể chất lượng môi trường đầu tư, khả năng kết nối logistics, chất lượng nguồn nhân lực và tiêu chuẩn phát triển bền vững.
Điều này tạo áp lực rất lớn đối với doanh nghiệp công nghiệp trong nước khi không chỉ cạnh tranh về giá thành mà còn phải đáp ứng đồng thời nhiều tiêu chuẩn mới về công nghệ, quản trị và chuỗi cung ứng.
Khoảng cách công nghệ và nhân lực là “nút thắt” lớn
Không chỉ đối mặt áp lực cạnh tranh quốc tế, doanh nghiệp Việt Nam hiện còn gặp khó trong việc nâng cấp công nghệ và nguồn nhân lực để tham gia sâu hơn vào các chuỗi sản xuất có giá trị cao.
Việt Nam hiện vẫn thiếu các doanh nghiệp quy mô lớn đủ sức dẫn dắt chuỗi sản xuất và hình thành mạng lưới doanh nghiệp vệ tinh. Trong khi đó, sự liên kết giữa doanh nghiệp nội địa và doanh nghiệp FDI còn hạn chế, khiến hiệu ứng lan tỏa công nghệ chưa đạt như kỳ vọng.
Ở góc độ quản lý khu công nghiệp, ông Phạm Việt Phương cho rằng việc phát triển hệ sinh thái công nghiệp có tính liên kết cao giữa doanh nghiệp nội địa và FDI là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay.
Không gian sản xuất công nghiệp xanh, hiện đại tại một khu công nghiệp ở phía Nam. Ảnh: ST
Cần ưu tiên thu hút các dự án công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ và các dự án có khả năng dẫn dắt chuỗi cung ứng để tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất toàn cầu.
Cùng với đó, doanh nghiệp Việt Nam cần nâng năng lực quản trị, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và đặc biệt là năng lực tuân thủ các quy tắc thương mại quốc tế nếu muốn trở thành mắt xích bền vững trong chuỗi cung ứng.
Nhiều ngành công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc lớn vào nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu, đặc biệt ở các lĩnh vực điện tử, cơ khí chính xác và công nghệ cao.
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh, khả năng nâng tỷ lệ nội địa hóa, làm chủ công nghệ và hình thành đội ngũ doanh nghiệp đủ sức dẫn dắt chuỗi sản xuất được xem là bài toán quan trọng của công nghiệp Việt Nam trong giai đoạn tới.
Nhiều thị trường xuất khẩu lớn hiện gia tăng các yêu cầu liên quan đến môi trường, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội đối với hàng hóa nhập khẩu. Theo Bộ Công Thương, các tiêu chuẩn xanh, phát thải carbon và quản trị chuỗi cung ứng đang trở thành điều kiện quan trọng để doanh nghiệp duy trì đơn hàng dài hạn. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam hiện vẫn gặp khó về vốn đầu tư công nghệ, nhân lực kỹ thuật cao và khả năng đáp ứng đồng thời các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe.
