Chương trình hành động: ‘Khế ước niềm tin’ giữa cử tri và đại biểu

Lời hứa phải thực chất, khả thi và có thể kiểm chứng

Sáng 10/3, tại Trụ sở Văn phòng Quốc hội (35 Ngô Quyền, Hà Nội), Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức Tọa đàm với chủ đề “Từ ‘lời cam kết’ đến nghị trường”. Đây là diễn đàn chuyên sâu nhằm nhận diện giá trị chính trị, pháp lý của chương trình hành động của ứng cử viên, đồng thời phân tích trách nhiệm thực thi lời hứa của người đại biểu dân cử trước cử tri và Nhân dân trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, TS. Lê Thanh Kim, Phó Tổng Biên tập Báo Đại biểu Nhân dân nhấn mạnh, trong tiến trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, mỗi kỳ bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp đều là một đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng của toàn dân. Đó là thời điểm quyền làm chủ của Nhân dân được thể hiện trực tiếp và rõ nét nhất.

Theo TS. Lê Thanh Kim, mỗi lá phiếu của cử tri không chỉ là sự lựa chọn một cá nhân cụ thể, mà còn là sự ủy thác quyền lực và gửi gắm niềm tin vào tương lai phát triển của đất nước.

Để có được sự tín nhiệm đó, ứng cử viên phải thuyết phục cử tri thông qua chương trình hành động, nơi thể hiện tầm nhìn, năng lực và những lời hứa danh dự trước Nhân dân.

Tuy nhiên, thực tiễn hoạt động nghị trường cũng đặt ra nhiều suy ngẫm. Một chương trình hành động dù được chuẩn bị công phu đến đâu vẫn chỉ là văn bản trên giấy nếu thiếu tâm huyết, bản lĩnh và trách nhiệm thực thi của người đại biểu.

Trong bối cảnh trình độ dân trí ngày càng cao và sự hỗ trợ của công nghệ số, cử tri không chỉ lắng nghe những lời hứa, mà còn theo dõi, đánh giá việc thực hiện các cam kết đó. Điều cử tri mong muốn không phải là những bản “văn mẫu” hào nhoáng, mà là các giải pháp thiết thực, khả thi để giải quyết những vấn đề của đời sống.

Chia sẻ tại tọa đàm, PGS.TS Bùi Thị An, Đại biểu Quốc hội Khóa XIII cho rằng, đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu rất cao đối với hệ thống chính trị, đặc biệt là đối với Quốc hội – cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất.

Theo bà, để Quốc hội hoạt động hiệu lực, hiệu quả, chất lượng của từng đại biểu có ý nghĩa quyết định. Một trong những biểu hiện rõ nhất của trách nhiệm đại biểu chính là việc xây dựng và thực hiện chương trình hành động khi tham gia ứng cử.

“Chương trình hành động không chỉ là một văn bản thủ tục mà là cam kết chính trị công khai của ứng cử viên trước cử tri”, bà An nhấn mạnh.

PGS.TS Bùi Thị An cho rằng chương trình hành động thực chất đã xác lập mối quan hệ ủy thác chính trị giữa cử tri và người đại diện. Điều này được quy định rõ trong Hiến pháp, khi đại biểu Quốc hội được xác định là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân và phải chịu trách nhiệm trước cử tri.

Vì vậy, chương trình hành động có thể được xem như một “khế ước đại diện” mang tính hiến định. Khi cử tri bỏ phiếu lựa chọn, các cam kết của ứng cử viên trở thành căn cứ để theo dõi, đánh giá và giám sát trong suốt nhiệm kỳ.

Ở góc độ khác, ông Nguyễn Quang Huân, Đại biểu Quốc hội Khóa XV, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho rằng, chương trình hành động cần được xây dựng dựa trên chức năng, nhiệm vụ của đại biểu và năng lực thực tế của ứng cử viên.

Một khi đã trình bày chương trình hành động trước cử tri, đó chính là lời cam kết chính trị mà đại biểu phải có trách nhiệm thực hiện. Trong quá trình hoạt động, đại biểu luôn phải giải trình trước cử tri, các cơ quan dân cử và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Theo ông Huân, hiện nay Mặt trận Tổ quốc các cấp đang theo dõi khá chặt chẽ việc thực hiện chương trình hành động của đại biểu. Hằng năm, đại biểu phải báo cáo kết quả triển khai các cam kết đã đưa ra, đồng thời tiếp tục tổng kết, đánh giá vào cuối nhiệm kỳ.

Bên cạnh đó, cử tri cũng là chủ thể giám sát quan trọng. Theo quy định, đại biểu Quốc hội phải tiếp xúc cử tri ít nhất hai lần mỗi năm trước và sau mỗi kỳ họp Quốc hội. Đây là dịp để cử tri trực tiếp đặt câu hỏi, đánh giá và theo dõi việc thực hiện lời hứa của đại biểu.

Tránh “văn mẫu”, đề cao trách nhiệm và tính thực tiễn

Từ góc nhìn nghiên cứu chính sách, TS. Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân cho rằng chương trình hành động của ứng cử viên cần được xây dựng một cách thực chất và khoa học.

Theo ông Bùi Thanh Minh, trước hết chương trình hành động không thể là một “bài văn mẫu”. Nếu chỉ mang tính hình thức, rập khuôn, điều đó thể hiện sự thiếu tôn trọng đối với cử tri cũng như chính bản thân ứng cử viên.

Ông Minh cho rằng một chương trình hành động thực chất cần đáp ứng nhiều tiêu chí: có lộ trình và nguồn lực rõ ràng trong nhiệm kỳ 5 năm; các đề xuất dựa trên bằng chứng khoa học; phù hợp với khuôn khổ pháp lý và thẩm quyền của cơ quan dân cử; đồng thời có thể đo lường bằng các chỉ tiêu cụ thể.

“Chương trình hành động không chỉ là lời hứa trước cử tri, mà còn là lời cam kết của đại biểu với chính bản thân mình”, ông Minh nói.

Ở góc độ ứng cử viên, GS.TS Tô Trung Thành, ứng cử viên đại biểu HĐND TP. Hà Nội nhiệm kỳ 2026–2031 cho rằng chương trình hành động trước hết phải thể hiện khả năng chuyển hóa kiến thức và kinh nghiệm chuyên môn của ứng cử viên thành các giải pháp phục vụ phát triển địa phương.

Các nội dung trong chương trình cần gắn với những vấn đề thực tiễn của địa bàn, đặc biệt là các vấn đề phát triển kinh tế – xã hội, dân sinh và những nội dung mà cử tri quan tâm. Bên cạnh đó, chương trình hành động cũng phải thể hiện đúng vai trò của đại biểu Hội đồng nhân dân, không phải là người trực tiếp điều hành chính sách, mà là người tham gia quyết định chủ trương, chính sách và giám sát việc thực hiện.

Đồng thời, đại biểu phải làm tốt vai trò cầu nối giữa cử tri và các cơ quan nhà nước, thường xuyên lắng nghe, phản ánh kiến nghị của người dân và theo dõi việc giải quyết các vấn đề mà cử tri quan tâm.

Từ các góc nhìn khác nhau, các đại biểu và chuyên gia tại tọa đàm đều thống nhất rằng chương trình hành động của ứng cử viên phải trở thành “kim chỉ nam” cho hoạt động của người đại biểu dân cử. Khi mỗi lời cam kết được thực hiện bằng trách nhiệm, bản lĩnh và những quyết sách trí tuệ, niềm tin của cử tri đối với cơ quan dân cử sẽ tiếp tục được củng cố, góp phần xây dựng Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp ngày càng chuyên nghiệp, hiệu lực và hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Tại tọa đàm, các chuyên gia, đại biểu đều thống nhất rằng chương trình hành động không chỉ là nội dung trọng tâm của vận động bầu cử, mà còn là cơ sở để cử tri đánh giá năng lực, bản lĩnh và trách nhiệm của người đại diện, đồng thời đồng hành và giám sát đại biểu trong suốt nhiệm kỳ.