Quảng Ngãi: Phát triển dược liệu gắn chế biến sâu, du lịch sinh thái

Hình thành vùng dược liệu trọng điểm

Quảng Ngãi được đánh giá là một trong những địa phương có tiềm năng lớn về phát triển cây dược liệu. Theo thống kê, toàn tỉnh hiện có 853 loài cây thuốc và nấm làm thuốc, trong đó khoảng 30 loài có nhu cầu lớn trên thị trường và 25 loài đã được trồng, sử dụng rộng rãi, mang lại giá trị cao về y học và kinh tế như sâm Ngọc Linh, đẳng sâm, đương quy, ngũ vị tử.

Đặc biệt, sâm Ngọc Linh được xem như “quốc bảo”, có giá trị vượt trội so với nhiều loại sâm khác trên thế giới.

Đến nay, diện tích trồng cây dược liệu toàn tỉnh Quảng Ngãi đạt khoảng 9.798 ha, trong đó có 2.922 ha sâm Ngọc Linh, 1.211 ha đẳng sâm, 99 ha đương quy. Nhiều vùng trồng tập trung đã hình thành tại các xã Măng Ri, Ngọc Linh, Xốp (vùng trồng sâm Ngọc Linh) và xã Tu Mơ Rông (vùng trồng sâm dây).

Trong các vùng trồng dược liệu của tỉnh, xã Măng Ri hiện được xem là “thủ phủ cây dược liệu” của Quảng Ngãi. Tổng diện tích trồng cây thuốc tại địa phương đạt hơn 3.700 ha, trong đó sâm Ngọc Linh chiếm hơn 2.600 ha. Diện tích sâm do người dân trồng hơn 220 ha, còn lại hơn 2.380 ha do doanh nghiệp đầu tư.

Nhờ giá trị kinh tế vượt trội, cây sâm Ngọc Linh đã góp phần quan trọng trong việc nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho người dân địa phương.

Anh A Sơn (trú xã Măng Ri) phấn khởi chia sẻ: "Trước đây gia đình chủ yếu trồng lúa và mì, kinh tế bấp bênh, đời sống gặp nhiều khó khăn. Từ khi chuyển sang trồng sâm Ngọc Linh, sau vài năm thu hoạch, thu nhập ổn định hơn, gia đình có điều kiện xây nhà và lo cho con cái học hành.”

Không chỉ có sâm Ngọc Linh, Quảng Ngãi còn là một trong bốn vùng trồng quế trọng điểm của cả nước. Mỗi năm, tỉnh thu hoạch từ 1.600 - 2.000 tấn vỏ quế, trong đó khoảng 70% sản lượng được xuất khẩu để làm tinh dầu và sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Tại các xã Trà Bồng, Thanh Bồng, Tây Trà Bồng, cây quế đã trở thành biểu tượng kinh tế, gắn bó lâu đời với đồng bào dân tộc Cor.

Ông Đỗ Khắc Phi - Phó Chủ tịch UBND xã Trà Bồng cho biết, cây quế không chỉ là niềm tự hào mà còn là sinh kế bền vững của người dân. Địa phương đã xác định, quế là cây chủ lực trong phát triển kinh tế giai đoạn tới, góp phần cải thiện thu nhập cho người dân một cách ổn định, lâu dài.

Dù có nhiều tiềm năng và đạt được những kết quả ban đầu, song việc tiêu thụ sản phẩm dược liệu tại Quảng Ngãi vẫn còn gặp không ít khó khăn. Quy mô sản xuất nhỏ lẻ, chuỗi liên kết chưa chặt chẽ. Công nghệ chế biến, bảo quản sau thu hoạch còn hạn chế khiến phần lớn sản phẩm mới ở dạng thô, giá trị gia tăng thấp. Bên cạnh đó, việc xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ chưa tương xứng với tiềm năng sẵn có. 

Theo bà Nguyễn Thị Duyên - Giám đốc Công ty CP Sâm Ngọc Linh Tu Mơ Rông Kon Tum, khó khăn lớn nhất hiện nay là người tiêu dùng mới chỉ bắt đầu biết đến các sản phẩm từ sâm Ngọc Linh trong vài năm gần đây. Do đó, doanh nghiệp rất cần sự hỗ trợ của chính quyền trong xúc tiến thương mại, tổ chức hội chợ, hội thảo, mở rộng thị trường tiêu thụ.

Thu hút doanh nghiệp chế biến sâu

Tại xã Tu Mơ Rông, mô hình phát triển cây dược liệu gắn với du lịch sinh thái đang được triển khai thông qua các hoạt động như “Phiên chợ 0 đồng và có đồng”, góp phần quảng bá sản phẩm đến cộng đồng và doanh nghiệp. Tuy nhiên, quy mô còn nhỏ, thị trường tiêu thụ chưa ổn định, chưa phát huy hết tiềm năng của địa phương.

Trước thực tế đó, tỉnh Quảng Ngãi xác định, giải quyết đầu ra sản phẩm là nhiệm vụ trọng tâm. Địa phương tập trung xây dựng chuỗi liên kết: sản xuất, chế biến và tiêu thụ, quy hoạch vùng nguyên liệu đạt chuẩn VietGAP, hữu cơ; đồng thời thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu và đẩy mạnh xúc tiến thương mại.

Một dấu mốc quan trọng là việc Công ty CP Chế biến Nông sản Sao Mai khánh thành và đưa vào hoạt động Nhà máy chế biến nông sản và dược liệu tại Khu Công nghiệp Sao Mai (xã Đắk Rơ Wa). Nhà máy có quy mô hơn 50.000m², tổng vốn đầu tư 500 tỷ đồng, được trang bị dây chuyền hiện đại nhập khẩu từ Ý, đạt các tiêu chuẩn quốc tế như FSSC 22000, Halal, Kosher, GACC, FDA, hướng tới thị trường Hoa Kỳ, châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc.

Song song với đó, doanh nghiệp còn phát triển vùng nguyên liệu 2.000 ha tại Quảng Ngãi, cam kết đồng hành cùng người dân từ khâu giống, kỹ thuật, canh tác đến bao tiêu sản phẩm. Việc nhà máy đi vào hoạt động được kỳ vọng sẽ nâng cao giá trị dược liệu địa phương, tạo thêm việc làm và mở rộng cơ hội đưa sản phẩm Quảng Ngãi ra thị trường quốc tế.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi, giai đoạn 2025 - 2030, tỉnh sẽ tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, đầu tư hạ tầng vùng trồng và thu hút doanh nghiệp chế biến sâu, hình thành chuỗi giá trị khép kín cho ngành dược liệu.

Ông Nguyễn Đức Bình - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ngãi cho biết, tỉnh sẽ rà soát các vùng có dư địa trồng dược liệu, đồng thời kêu gọi đầu tư công nghệ hiện đại, tạo ra các sản phẩm có giá trị cao, phục vụ xuất khẩu.

Chia sẻ về vấn đề này, ông Phạm Xuân Quang - Chủ tịch UBND xã Măng Ri cho biết, địa phương đã xác định giải quyết đầu ra sản phẩm dược liệu là nhiệm vụ trọng tâm gắn với phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Chúng tôi sẽ tiếp tục phối hợp cùng doanh nghiệp và cơ quan chuyên môn để xây dựng chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ, hướng đến khẳng định dược liệu là ngành kinh tế mũi nhọn của địa phương.

Diện tích trồng cây dược liệu toàn tỉnh Quảng Ngãi đạt khoảng 9.798 ha, trong đó có 2.922 ha sâm Ngọc Linh, 1.211 ha đẳng sâm, 99 ha đương quy. Nhiều vùng trồng tập trung đã hình thành tại các xã Măng Ri, Ngọc Linh, Xốp (vùng trồng sâm Ngọc Linh) và xã Tu Mơ Rông (vùng trồng sâm dây).