Ứng dụng công nghệ tưới tiên tiến: Hiệu quả cao nhưng chưa được nhân rộng

Thay đổi tư duy sử dụng nước

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên là khu vực có nguy cơ cao về hạn hán và thiếu nước ngày càng gia tăng. Chính vì vậy, việc chuyển đổi từ tưới truyền thống sang các giải pháp tưới tiên tiến (tưới nhỏ giọt, phun mưa...) đang trở thành xu hướng tất yếu.

Theo đánh giá từ Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), các công nghệ này đã chứng minh hiệu quả vượt trội: giúp tiết kiệm từ 20 - 40% lượng nước, giảm 20 - 50% chi phí nhân công chăm sóc và hạn chế nguy cơ ô nhiễm môi trường nhờ giảm lượng phân bón rửa trôi. Đặc biệt, năng suất cây trồng cạn có thể tăng trung bình từ 10 - 30%, góp phần nâng cao đáng kể thu nhập cho người nông dân.

Hệ thống tưới tiên tiến được người trồng cà phê quan tâm áp dụng trên vườn cây.

Đáng chú ý, công nghệ tưới hiện nay đã bước sang giai đoạn phát triển mang tính đột phá. Tưới tiết kiệm nước không còn chỉ là giảm lượng nước sử dụng mà đã tiến hóa thành tưới chính xác, tưới thông minh, gắn với số hóa và trí tuệ nhân tạo.

Tại Đắk Lắk, công nghệ tưới tiên tiến bước đầu được áp dụng trên các loại cây trồng chủ lực như cà phê, hồ tiêu, sầu riêng và cây ăn quả. Theo số liệu từ Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh hiện có khoảng 69.237 ha áp dụng tưới phun mưa diện rộng, 10.493 ha tưới phun cục bộ và hơn 3.300 ha tưới nhỏ giọt... Những con số này cho thấy sự chuyển biến tích cực trong tư duy sản xuất của người dân, chuyển từ khai thác nước sang "quản trị" nước hiệu quả.

Đơn cử như hộ ông Nguyễn An Sơn (thôn 6, xã Cư M’gar), với 6,5 ha cà phê, ông đã đầu tư 500 triệu đồng để lắp đặt hệ thống tưới tiên tiến Israel và máy móc thiết bị sơ chế cà phê nhân. Nhờ hệ thống tưới nhỏ giọt kết hợp với bón phân, cây hấp thụ dinh dưỡng đều hơn, giảm thất thoát phân bón và tiết kiệm 40% nước so với phương pháp truyền thống, giảm 30% lượng phân mà chất lượng quả vẫn đồng đều.

Ông Nguyễn Thái Hòa, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, các mô hình tưới tiên tiến được áp dụng từ khá sớm ở các vùng trồng cây lâu năm của Đắk Lắk. Tỉnh đang đẩy mạnh ứng dụng, chuyển giao nhiều mô hình sản xuất, tiếp tục tăng cường phối hợp giữa nhà khoa học và nhà quản lý, qua đó kết nối hiệu quả với bà con nông dân, hợp tác xã nông nghiệp nhằm đưa các mô hình vào thực tế sản xuất.

Gỡ "nút thắt" để người dân làm chủ công nghệ

Lợi ích mà các mô hình tưới tiên tiến, tiết kiệm nước mang lại là không thể phủ nhận, song do chi phí đầu tư ban đầu khá lớn; hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ nên quá trình nhân rộng chưa đạt như mong muốn.

Hệ thống tưới tiên tiến được nông dân ở xã Quảng Phú lắp đặt trên vườn cây sầu riêng.

Ông Nguyễn Thành Long, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Phòng chống thiên tai tỉnh Đắk Lắk cho biết, hiện nay, chi phí đầu tư cho hệ thống tưới tiên tiến, tưới thông minh khoảng 50 - 60 triệu đồng/ha, trong khi giá nông sản bấp bênh nên người dân gặp khó khăn về kinh phí đầu tư. Mặt khác, mức hỗ trợ theo Nghị định 77/2018/NĐ-CP của Chính phủ về Quy định hỗ trợ phát triển thủy lợi nhỏ, thủy lợi nội đồng và tưới tiên tiến, tiết kiệm nước, tối đa chỉ 40 triệu đồng/ha và thủ tục còn phức tạp nên hầu hết người dân khó tiếp cận với chính sách này.

Chính vì vậy, dù nghị định đã được ban hành từ năm 2018 nhưng trong quá trình triển khai thực tế vẫn còn một số vướng mắc, đặc biệt là thiếu hướng dẫn cụ thể về cơ chế tài chính, khiến chính sách chưa phát huy hết hiệu quả như kỳ vọng.

Ông Nguyễn Hoài Nam, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi khẳng định, phát triển tưới tiên tiến là con đường tất yếu để tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Cục sẽ phối hợp với địa phương để đơn giản hóa quy trình, tăng tính minh bạch, giúp người dân thực sự tiếp cận được chính sách chứ không chỉ dừng ở văn bản. Đồng thời tham mưu lồng ghép các nguồn vốn ODA, vốn vay ưu đãi, các chương trình mục tiêu quốc gia... để hỗ trợ hạ tầng tích trữ nước, coi đây là đầu tư cho an ninh nguồn nước quốc gia.

Minh Thuận